دسته بندي اندازه نما به محل دوربين بستگي دارد و به طور کلي موضوع قراردادي است . معمولا در تعريف اندازه يک نما آن مقدار از موضوع که پرده را مي پوشاند مورد نظر است يا اينکه موضوع با چه فاصله اي از دوربين ظاهر مي شود .

انتخاب اندازه نما :

 محدوديتهاي مربوط به اندازه صفحه تلويزيون مانع ارائه اندازه هاي مختلف نما نمي شود . اگر چه صفحه کوچک تلويزيون ، نماهاي بسيار دور صحنه ها را از اعتباري که مي توانند در سالن سينما داشته باشند ساقط مي کند اما همواره مي توان صحنه و رويداد را با انواع نماها نشان داد .
 

مختصات اندازه هاي مختلف نما
نماي بسيار دور ( دور نما ) :

از خصوصيت نماي بسيار دور تسلط بصري بر محيط است . بيننده نسبت به شخصيتهاي صحنه حالتي خنثي و بي علاقه پيدا مي کند و بيشتر ناظر محيط وسيع صحنه است .

نماي دور :

 نماي دور که غالبا در شروع يک صحنه به کار مي رود ، محيط و فضاي صحنه را معرفي و کمک مي کند تا شکل و انگيزه حرکات موضوع تعقيب شود . استفاده از نماي دور در ابتداي صحنه اين اشکال را دارد که بعضي چيزها در همان ابتداي کار براي بيننده روشن مي شود .
نماي متوسط : نماي متوسط در جايي بين نماي مياني و نماي کامل قرار مي گيرد . ارزش بصري اين اندازه نما چيزي بين توانايي نمايش محيط متوسط نماي دور و دقت نماي نزديک در نمايش جزئيات است .

نماي نزديک ( نماي درشت ) :

 نماي نزديک توانايي بسياري در جلب توجه بيننده و تمرکز او بر موضوع دارد . اگر بازيگري در اين نوع نما ظاهر شود ، واکنشها و حالات چهره او اهميت بسياري مي يابد . نماي نزديک مي تواند اطلاعاتي را که در نماهاي ديگر ناديده گرفته شده يا به سختي قابل روئيت بوده است آشکار کند .

حرکت پان ( چرخش افقي )
حرکت پان رابطه فضايي بين دو موضوع يا محيط را به بيننده نشان مي دهد . در حالي که برش از نقطه اي به نقطه ديگر و تغيير سريع ديدگاه اين حالت تداوم را به وجود نمي آورد . حرکت پان بايد نرم و آرام باشد ، حرکت پان مقطع و مردد کيفيت تصوير را کاهش مي دهد .

پان تعقيبي :

 پان تعقيبي از رايج ترين حرکات دوربين بر محور ثابت است . در اين حرکت دوربين براي تعقيب موضوع در حال حرکت ، پان مي کند .

پان مروري : در اين نوع پان ، دوربين به آرامي صحنه را مي کاود و به بيننده امکان مي دهد نقاط جالب توجه خود را انتخاب کند . حرکت پان مروري جنبه نمايشي دارد و انتظار را در بيننده پرورش مي دهد .

پان گسسته : حرکتي نرم و طولاني است که به طور ناگهاني متوقف مي شود تا تضاد بصري در تصوير پديد آورد . از اين پان معمولا براي مرتبط ساختن يک رشته موضوعهاي جدا از هم استفاده مي شود .

سرعت پان : سرعت پان بر تصوير و اهداف آن موثر است . حرکت پان کند ، بسته به کاربردش مي تواند جلب توجه کند يا ملال آور باشد .
پان شلاقي : از جمله حرکات سريع پان مي توان پان شلاقي را نام برد که به سرعت از موضوعي به موضوع ديگر مي چرخد و صحنه مياني را لحظه اي زودگذر به صورت تار و مبهم نشان مي دهد .

پان شلاقي معمولا تغييرات نسبي يا قياسي پويا ايجاد مي کند :
1 - پيوند ديدگاههاي متفاوت يک صحنه
2 - تحکيم تداوم کانون توجه
3 - تغيير کانونهاي توجه از يک ناحيه متمرکز به ناحيه ديگر
4 - نمايش علت و معلول
5 - مقايسه يا تضاد
6 - نقل و انتقال در مکان و زمان سينمايي
7 - تغيير جهت نمايشي
 

حرکت تيلت ( چرخش عمودي )
حرکت تيلت عبارت از چرخش عمودي بدنه دوربين بر محور ثابت است . اين چرخش دوربين به بالا و پايين به بيننده توانايي مي بخشد تا بين موضوعها و مناطقي که از يکديگر فاصله دارند پيوندي بصري برقرار مي کند . اساساً ، حرکت تيلت به بالا در بر دارنده احساس ، افزايش توجه و هيجان ، انتظار ، اميد و پيش بيني است . بر عکس ، حرکت تيلت به پايين با کاهش توجه و هيجان نوميد شدن ، افسردگي و بررسي انتقادي همراه است .

ارتفاع دوربين :

 زاويه دوربين نسبت به موضوع تاثير قابل ملاحظه اي بر واکنش بيننده نسبت به آن دارد . برش بين نماهاي زاويه بالا و زاويه پايين از بازيگر ، به خوبي اين تاثير را آشکار مي کند .

زواياي غير عادي دوربين :

 زواياي غير عادي دوربين توجه بيننده را به ناهنجار بودن يا ابتکاري بودن موقعيت دوربين جلب ميکند . به طوري که بيننده از تعقيب صحنه اصلي بازمانده و متوجه چگونگي استقرار دوربين مي شود آنجا که بيننده جلب چنين مسائلي مي شود اصول مکانيکي بر مفاهيم هنري که منظور اصلي زاويه غير عادي دوربين بوده است غلبه خواهد کرد.

تاثير رواني زواياي غير عادي :

 تصور کنيد که دوربين نماي زاويه بالايي را از پير مردي که در خيابان هاي باران زده قدم مي زند مي گيرد در چنين تصويري بيننده احساس قدرت يا برتري نخواهد کرد بلکه نسبت به پيرمرد احساس ترحم مي کند يا به حال او تاسف مي خورد . البته اينها نمونه هاي روانشناختي متفاوتي در زمينه مضنون اساسي « بيننده - توانا ، موضوع – ضعيف » هستند که نماي زاويه بالا ارائه مي دهد

تاثير زواياي غير عادي بر موضوع :

 ارتفاع دوربين بر چگونگي ظاهر بازيگران نيز موثر است . نماي مرتفع لطف تصوير را از بين مي برد و آن را از شکل مي اندازد .

حرکت دوربين :

 نوع پايه اي که دوربين روي آن سوار است ، کيفيت و آزادي حرکت آن را تعيين مي کند .
چشمگير بودن حرکت دوربين : بارزترين جلوه هاي حرکت دوربين زماني آشکار ميشود که موضوع مورد نظر ثابت باشد . چنانچه دوربين با موضوع حرکت کند تاثير حرکت آن کاهش مي يابد .

حرکت دوربين يا حرکت موضوع :

 بين جلوه هاي حرکت دوربين و حرکت موضوع تفاوتهاي اصولي وجود دارد . اين تفاوتها را به سادگي مي توان با تماشاي تلويزيون بدون صدا دراتاقي تاريک مشاهده کرد . هنگامي که دوربين متحرک به طور ذهني صحنه اي را مي کاود ، اين طور به نظر مي آيد که ديدگاه شما از طريق پنجره تلويزيون در حال حرکت و چرخش است . در مورد حرکت موضوع ، اين موضوعها هستند که جلوي دوربين ثابت به طرف شما مي آيند يا از شما دور مي شوند و جلوه اي که پديد مي آيد ، عيني است .

حرکت تقليدي دوربين :

 به طور کلي حرکت دوربين علاوه بر اينکه توجه بيننده را آشکارا به خود جلب ميکند نوعي ارتباط ذهني نيز بين کارگردان و بيننده برقرار مي سازد .

کاربرد عدسي زوم :

 زوم کردن بسيار ساده و راحت است اما زوم تنها تقليد حرکت دوربين است . هنگام زوم تغييرات طبيعي اختلاف ديد در آن به وجود نمي آيد . در حالي که مقياس ، فاصله و شکل اشياء حين زوم تعريف مي شوند . حرکت زوم مي تواند پلي بصري از ديدگاههاي باز به ديدگاههاي بسته به وجود آورد بدون آنکه زمان و نيرويي براي حرکت دوربين به کار رود يا وقفه اي که در اثر برش پديد مي آيد مطرح باشد . هر حرکت زوم بايد مشخص ، معين و قاطع باشد .

 اين روش هنگامي مورد استفاده قرار مي گيرد که در ترکيب بندي تصوير آزادي کامل داشته باشيد . در اين حالت طراح ، خطوط و رنگمايه را چنان که مورد نظرش است و بدون در نظر گرفتن صحت و سقم يا قابليت اجراي آنها ، روي کاغذ مي آورد . در اين روش محدوديتي براي طراح وجود ندارد و اگر هم باشد به ابزار کار او مربوط مي شود .

ترکيب بندي به وسيله آرايش :

در چنين روشي براي دستيابي به نتيجه مورد نظر و با معنا ، موقعيت موضوع در جلوي دوربين آگاهانه تعيين مي شود . معمولا طراح صحنه با قرار دادن مبلمان ، اشياء تزئيني و احتمالا دسته هاي گل به آرايش مناسبي در صحنه دست مي يابد .

ترکيب بندي به وسيله انتخاب :

 اين روشي است که اکثر تصوير برداران با آن روبرو هستند . در اينجا دوربين در نقطه اي که مورد نظر کارگردان است قرار مي گيرد و تصوير بردار نماي صحنه را با توجه به آنچه جلوي دوربين وجود دارد ترکيب بندي مي کند و به اين وسيله موضوع را از بهترين زاويه به نمايش مي گذارد .

کارگردان و ترکيب بندي تصوير :

 نظر کارگردان در مورد ترکيب بندي به سبک و روش افراد مختلف و نوع برنامه بستگي دارد در بسياري از برنامه هاي نمايشي ، افکار کارگردان متوجه مسائلي چون گفتار برنامه ، اجراي بازيگران ، تداوم و مکانيسم تهيه برنامه است . از اين رو راهنماييهاي او در زمينه ترکيب بندي بيشتر شامل کليات است تا جزئيات خاص .

اصول ترکيب بندي :

 اصول مربوط به ترکيب بندي تصاوير قانونی نيستند . اين اصول اشاراتي بر چگونگي واکنش بيننده نسبت به توزيع خطوط و رنگها در قالب تصوير هستند به عبارت ديگر ترکيب بندي تصوير روشي است که به کمک آن افکار و انديشه هاي کارگردان در قالب تصاوير تداوم مي يابد .

جلوه قاب تصوير :

عملي که دوربين انجام مي دهد چيزي بيش از قاب بندي بخشي از صحنه است . دوربين ذاتا آنچه را نشان مي دهد تعديل ميکند از آنجائيکه قاب تصوير موضوعات درون خود را از ديگران جدا ميکند و چون تصوير حاصل تخت و مسطح است روابط خاصي بين اجزاء و عوامل موجود در قاب تصوير پديد مي آيد که در صحنه اصلي وجود ندارد .

قاب بندي :

 در قاب يا نمابندي نکات مهمي وجود دارند که بايد مورد بررسي قرار گيرند :
1 – آنچه که بايد در تصوير قرار گيرد و آنچه که بايد در خارج از تصوير باشد را به دقت تعيين کنيد .
2 – در عين حال جاي موضوعهاي خود را و در نتيجه خطوط و رنگمايه ها را در قاب تصوير تعيين کنيد . بنابراين نحوه قاب بندي نمابر چگونگي تاثير تصوير بر بيننده موثر خواهد بود .

تعادل تصويري :

 به طور کلي هدف شما بايد خلق ترکيب بندي متعادل باشد . منظور از ترکيب بندي متعادل ايجاد تعادل قرينه در تصوير نيست زيرا اين نوع تعادل جالب نيست و حالت تصوير را سريعا يکنواخت مي کند . آنچه مورد نظر است تصويري است که داراي توازن باشد .

تعادل تصويري از عوامل زير ناشي مي شود :
1 – اندازه موضوع در قاب تصوير.
2 – رنگهاي موضوع .
3 – موقعيت موضوع در قاب تصوير .
4 – روابط متقابل موضوعها در يک نما .

- وحدت ( نظم ) :

 براي موثر بودن تصاوير بايد همبستگي عوامل بصري را حفظ کرد و از بي نظمي و پراکندگي آنها در قاب تصوير اجتناب کرد . در عوض ، اين عوامل را براي تاکيد بر روابط متقابل آنها ، با خطوط ترکيب بندي واقعي يا خيالي مجتمع کنيد .

- ريتم بصري :

 ريتم بصري حالتي توصيفي است و به خصوصيات عوامل تصوير بستگي دارد ؛ ريتم بصري تنوع و تاکيد شکل ها و پيرامون آنها در تصوير است .
وحدت کانونهاي توجه در تصوير : معمولا تصوير را طوري تنظيم کنيد که چشم بتواند مرکز توجه و موضوع مورد علاقه اش را بيابد و بتواند بر طرحهاي معيني متمرکز شود و بقيه صحنه را به صورت پس زمينه اي فرعي به شمار آورد .

تداوم ترکيب بندي در برنامه هاي چند دوربيني :

 يکي از اشکالات هميشگي تهيه برنامه ها به وسيله چند دوربين اين است که آرايش ترکيب بندي که از ديدگاه يک دوربين عالي به نظر مي آيد ممکن است از ديد دوربين ديگر فاقد جذابيت لازم باشد .

 البته راه حلهاي مختلفي براي اين گونه شرايط وجود دارد :
1 – مي توانيد نماهايي که از نظر ترکيب بندي داراي اهميت هستند را اصل قرار داده و از ضعف ساير نماها چشم پوشي کنيد .
2 – در تصوير برداري ناپيوسته مي توانيد موقعيت بازيگران ، آرايش صحنه و نور پردازي را براي هر موضوع جديد دوربين تنظيم کنيد .
3 – موضوعها را طوري قرار دهيد که با تمامي زواياي مورد نياز مطابقت داشته باشند .
4 – بازيگران را مي توان در لحظه انتقال تصوير به دوربين جديد تغير مکان داد .
5 – مي توانيد ترکيب بندي نماي اول را قبل از انتقال تصويري تغيير دهيد تا با ترکيب بندي نماي جديد سازگار باشد .
 

رنگ و تصوير
- جلوه هاي سطح :

 به طور کلي رنگ يا سطح هموار « خالص تر » از رنگ يک سطح ناهموار داراي همان رنگ به نظر مي آيد ؛ روشنايي چنين سطحي نيز به طرز مشخص تري با جهت نور تغيير مي کند .

- جزئيات رنگ :

 چشم انسان به راحتي نمي تواند همه جزئيات رنگ را تشخيص دهد زماني که صحنه داراي نواحي کوچک رنگي باشد هر چه اين نواحي رنگي کوچکتر باشند کيفيت رنگ خود را بيشتر از دست مي دهند ، به طور کلي که رنگ واقعي بعضي از آنها به سختي قابل تشخيص خواهد بود .

- رنگهاي سرد و گرم :

 اگر به رنگها نگاه کنيم ، ناخود آگاه احساسي از « حرارت » و « فاصله » القا مي شود و بدون توجه « حرارت » و « فاصله » خاصي را به هر يک از آنها نسبت دهيم به نظر مي رسد که رنگهاي قرمز ، زرد و قهوه اي « گرم » هستند و نواحي داراي اين رنگها بزرگتر و نزديک تر از نواحي داراي رنگهاي « سرد » مانند سبز و آبي به چشم مي آيند .

- تضادمندي همزمان رنگها ( انطباق جانبي رنگ )

 ظاهر هر رنگ به طور قابل ملاحظه اي متاثر از پس زمينه اي است که جلوي آن ظاهر مي شود . اين جلوه به تضادمندي همزمان معروف است .

- ثبات تقريبي رنگ :

 اين جلوه کاذب بصري به طور مداوم بر ارزيابي ما از رنگ تاثير مي گذارد . بيننده هنگامي متوجه آن خواهد شد که به تصوير حاوي موضوع آشنا با رنگي شناخته شده نگاه کند . ( به طور مثال صندوق پستي ) بنابراين با شناخت اين موضوع به تفسير ساير رنگهاي تصويري بپردازد .

پسماند :

 اگر مدتي به يک رنگ نگاه کنيد بعد از برش به نماي بعدي « اثر باقيمانده » از آن رنگ تا لحظاتي در ذهن شما مي ماند ، به طور مثال به دنبال نمايش رنگ قرمز، پسماند شبح مانندي از رنگ سبز تيره بر صفحه سياه تلويزيون خواهيد ديد .


ترکيب بندي پويا ( ترکيب متغيّر تصويري )
هدف از ترکيب بندي ارائه تصوير صرفا ً جذاب نيست . بلکه ترکيب بندي بايد داراي معنا باشد و تاثير آن با شرايط و عوامل تصوير سازگار باشد . اما رسانه هاي تلويزيون و سينما خصوصيتي جدا از تصاوير ثابت دارند . تلويزيون و سينما به رسانه هاي پويا يا تصاوير متحرک معروفند .

خصوصيات تصوير ثابت ( عکس ) :
مزيت خاص تصوير ثابت اين است که بيننده مي تواند جزئيات آن را به آسودگي بررسي کند و بر جنبه هايي از آن که توجهش را جلب ميکند ، متمرکز مي شود . تصوير متحرک به بيننده فرصت کمي براي بررسي تصوير مي دهد و نماي ديگري جانشين آن مي شود .

خصوصيات تصوير متحرک
1 – تصوير متحرک نمايشگر تغيير است .
2 – مي توانيد تصوير را وقتي که بيننده در حال تماشاي آن است اصلاح کنيد .
3 – برجستگي موضوع را در نما تغيير دهيد ، توجه را به تکات مختلف جلب کنيد . اطلاعات جديد را معرفي کنيد و حالت صحنه را تغيير دهيد .
 

قواعد پذيرفته شده :

 کاربرد اصول ترکيب بندي پويا را در بسياري از برنامه هاي خوب مي بينيم . البته بسياري از کارگردانها ترجيح مي دهند اصولي را به کار گيرند که به مرور زمان و با تجربه فراوان به دست آورده اند .

- جهت حرکت : حرکت عمودي مانند خطوط عمودي ، از حرکت افقي قوي تر است و اين به دليل فقدان خصوصيت بازدارندگي خطوط افقي است .

- حرکت مورب : مانند خطوط مورب ، اين حرکت پويا ترين جهت حرکت است .
- حرکت به طرف دوربين : حرکتهاي به طرف دوربين قوي تر از حرکتهايي هستند که از دوربين دور مي شوند .
- تداوم حرکت : اگر چه موضوع متحرک بيشتر از موضوع ايستا جلب توجه مي کند ، حرکت مداوم با سرعت ثابت چنين خصوصيتي ندارد .